Αψού!

Για τους φίλους του Bruce Willis, η όλη ιστορία με τη γρίπη των χοίρων έχει αρχίσει να θυμίζει τα «Δώδεκα Πιθήκια» («Twelve Monkeys», 1995). Tο πιθανότερο είναι πως και αυτή η περίπτωση θα έχει την ίδια βαρετή κατάληξη (boring is good) με τη νόσο των τρελών αγελάδων, τη γρίπη των πτηνών, το Υ2Κ, την αντιστροφή των πόλων, τον κομήτη του Χάλλεϋ και όλους τους άλλους κινδύνους που κατά καιρούς απειλούν την ανθρωπότητα με σίγουρη εξαφάνιση.

Ας υποθέσουμε, όμως, πως αυτή τη φορά δεν πρόκειται για σταθιά και πως ο πλανήτης όντως κινδυνεύει από μία εξόχως μολυσματική ασθένεια. Ποιοι είναι υπεύθυνοι για να καταπολεμήσουν τον κίνδυνο;

- Πολιτικοί. Να μην αρχίσουμε ξανά το «όλοι τα παίρνουν» και το «μόνο τη τσέπη τους κοιτάνε». Εγώ δέχομαι πως τα παλικάρια θέλουν να βοηθήσουν. Αλλά η πρόσφατη οικονομική κρίση έδειξε πως αυτή η γενιά που μας κυβερνά δεν είναι η λαμπρότερη της ιστορίας. Και, ακόμα και αν υποθέσουμε πως το πάθημα στην οικονομία έγινε μάθημα με εφαρμογές σε άλλους τομείς, ξέρετε εσείς κανένα πολιτικό στην Ελλάδα, ικανό να βάλει έγκαιρα ολόκληρες κοινότητες σε καραντίνα ή να διατάξει μαζικές σφαγές ζώων σε πείσμα του λόμπυ των γεωργοκτηνοτρόφων; (Όσοι εργάζεστε στο Σύνταγμα ετοιμαστείτε για τρελή διαδήλωση: οι χοιροβοσκοί και τα γουρούνια τους).

- Γιατροί. Νομίζω ότι το έπαθα όταν μας έδειχναν κάτι ταινίες από εγχειρήσεις ματιού στην Πέμπτη Δημοτικού, αλλά θεωρώ την ιατρική το πιο άρρωστο επάγγελμα στον κόσμο. Αχρείαστοι να είναι οι άνθρωποι και είμαι σίγουρος πως επιτελούν κοινωνικό έργο, αλλά ποιος λογικός άνθρωπος θα πήγαινε να κάνει αυτή τη βρωμοδουλειά; Να σπουδάζεις δεκαετίες ολόκληρες, για να βλέπεις τους άλλους στα χειρότερά τους, να πονάνε, να αρρωσταίνουν, να πεθαίνουν. Δε μου το βγάζεις από το μυαλό ότι μια ψιλοδιαστροφούλα την έχουν όλοι. Αλλιώς, με το 25 που πήραν στις Πανελλαδικές για να μπουν στην Ιατρική, θα είχαν γίνει traders στη Goldman Sachs και ήδη τώρα θα έβγαιναν σε πρόωρη σύνταξη.

- Διεθνής Οργανισμός Υγείας (WHO). Υπηρεσία του ΟΗΕ, με έδρα τη Γενεύη, λέει. Μυρίζομαι τεράστια τσατσοκατάσταση και, φαντάζομαι, πως τα κριτήρια πρόσληψης εκεί θα είναι εξίσου αξιοκρατικά με όλους τους άλλους αντίστοιχους διεθνείς οργανισμούς. Αν κανείς πρέπει να είναι διεστραμμένος για να γίνει γιατρός, πόσο πρέπει να έχει βαρεθεί τη ζωή του για να πάει να ζήσει μόνιμα στη Γενεύη;

Πάντως, όσοι ζήσατε στην Αγγλία στις αρχές της δεκαετίας του 1990 θα θυμάστε πως αυτές οι κρίσεις έχουν και τα καλά τους. Ας είναι καλά οι υποχόνδριοι όλου του κόσμου, σε κανά δυο μήνες το πολύ, το ζαμπόν, το μπέηκον και τα λουκάνικα θα τα χαρίζουν τα σουπερμάρκετ. Δυστυχώς έχει μόνο Ευρωμπάσκετ φέτος το καλοκαίρι, αλλά παρόλα αυτά προβλέπω πως τα μπάρμπεκιου θα πιάσουν φωτιά.

Διαβάστε: Giovanni Boccaccio, “The Decameron” Μια παρέα νεαρών, το 1348, πηγαίνει στην εξοχή για να ξεφύγει από τη βουβωνική πανούκλα που μαστίζει τη Φλωρεντία. Αρχίζουν να διηγούνται ιστορίες ο ένας στον άλλον και, κάπως έτσι, γεννιέται η ροζ λογοτεχνία στη σύγχρονη Ευρώπη.

Αν δεν βγάλει σπυρί ο πισινός...

Ο Malcolm Gladwell είναι τρελή μορφάρα και τα βιβλία του (το «Tipping Point», το «Blink» και, το πιο πρόσφατο, το «Outliers: Τhe Story of Success») έχουν γίνει best-seller. Ομολογώ πως δεν έχω διαβάσει κανένα από τα τρία.

Η κύρια ιδέα του Outliers είναι πως η επιτυχία δεν είναι θέμα ταλέντου, αλλά, μεταξύ άλλων (κρατηθείτε γερά) απαιτεί σκληρή δουλειά. Ο συγγραφέας έχει υπολογίσει πως για να φτάσει κανείς στην κορυφή, σε οποιοδήποτε τομέα, απαιτούνται 10,000 ώρες προετοιμασίας. Και μόνο για αυτόν τον υπολογισμό νομίζω ότι επάξια κερδίζει τον τίτλο του «Στάθη της εβδομάδας» και αναγορεύεται σε επίσημη μασκότ του μπλογκ. Πέρα από την πλάκα, πάντως, εδώ υπάρχει μια σημαντική διαφορά έμφασης. Συνηθίζουμε να λέμε: «Γεννημένος μπασκετμπωλίστας ο Τζόρνταν, από 5 χρονών ξημεροβραδιαζόταν στο γήπεδο». Το βιβλίο μας λέει πως το μυστικό δεν είναι αυτή καθεαυτή η προδιάθεση για το παιχνίδι, η οποία μπορεί να οφείλεται σε χίλιους δυο παράγοντες, (γενετικούς, κοινωνικούς, οικογενειακούς) αλλά το ότι, μέχρι να πάει στο κολλέγιο, ο Τζόρνταν είχε περάσει περισσότερες ώρες από οποιονδήποτε άλλο στα σουτ και τις ντρίμπλες.

Για όλους εσάς τους γονείς υπάρχει, όμως, και ένα άλλο ενδιαφέρον στοιχείο. Ο Gladwell μελέτησε επαγγελματίες αθλητές του χόκευ στον Καναδά και είδε πως η πλειοψηφία τους είναι γεννημένη τους πρώτους μήνες του έτους. Ίσως οι Αιγόκεροι και οι Υδροχόοι να έχουν φυσική έφεση προς το μπαστούνι. Ο ίδιος, πάντως, προτείνει μια άλλη εξήγηση: το σύστημα από πολύ μικρή ηλικία επιλέγει τα πιο ταλαντούχα παιδιά για ειδική μεταχείριση. Στις πολύ μικρές ηλικίες ακόμα και λίγοι μήνες κάνουν τεράστια διαφορά στην ανάπτυξη του σώματος και των δεξιοτήτων. Επομένως είναι αναμενόμενο ότι επιλέγονται κατά κόρον τα μεγαλύτερα παιδιά της τάξης (τα γεννημένα Ιανουάριο, Φεβρουάριο, Μάρτιο). Η μετέπειτα έξτρα προπόνηση και προσοχή τους δίνει ένα πλεονέκτημα απέναντι στους μικρότερους συμμαθητές τους, το οποίο διατηρούν δια βίου.

Δεν ξέρω αν μπορούμε να γενικεύσουμε αυτό το συμπέρασμα και σε άλλους τομείς, πέρα από τον αθλητισμό˙ δεν ακούγεται εντελώς παράλογο. Ο Κολοσσός θυμάται ότι όταν ήμαστε μικροί οι γονείς όσων ήταν γεννημένοι τον Απρίλιο - τότε άλλαζε η σχολική χρονιά - έκαναν κάθε προσπάθεια να πάνε τα τέκνα τους στη μεγαλύτερη τάξη. Γίνονταν μάλιστα και δίκες (ζήτω η Ελλάς!) για να αλλαχθεί η ημερομηνία γεννήσεώς τους στα επίσημα έγγραφα. Μέσα στον υπερβολικό ζήλο τους οι γονείς αυτών των παιδιών όχι μόνο τα έβαλαν ένα χρόνο νωρίτερα στη βιοπάλη, αλλά πιθανότατα τους γκρέμισαν κάθε ελπίδα για μια αθλητική καριέρα.

Οι τεχνικές ανάκρισης της CIA

“Βρίσκεστε στο ίδιο δωμάτιο με έναν ψυχοπαθή εγκληματία. Είναι έτοιμος να πατήσει ένα κουμπί που θα εκπυρσοκροτήσει μια πυρηνική βόμβα. Έχετε στα χέρια σας ένα περίστροφο και προλαβαίνετε να τον πυροβολήσετε πριν πατήσει το κουμπί. Τι κάνετε;»
ή
«Ο ίδιος ψυχοπαθής εγκληματίας έχει θέσει σε λειτουργία έναν εκρηκτικό ωρολογιακό μηχανισμό, ο οποίος απενεργοποιείται μόνο με έναν ειδικό κωδικό. Ο ίδιος αρνείται να σας τον αποκαλύψει. Θα τον βασανίζατε για να μάθετε τον κωδικό;»

Κάπως έτσι αρχίζουν τα περισσότερα εγχειρίδια ηθικής. Τα παραπάνω προβλήματα και οι παραλλαγές τους («η βόμβα είναι κακοφτιαγμένη: έχει μόνο 1% πιθανότητα να εκραγεί») έχουν ταλαιπωρήσει εδώ και αιώνες μαθητές, φοιτητές και μέλη ομίλων αγόρευσης-αντιγνωμίας (η ελληνική μετάφραση του debate).

Αυτά είναι μεγάλα ερωτήματα, θεμελιώδη θα λέγαμε αν η λέξη δεν είχε γίνει τόσο τετριμμένη, και η απάντησή τους δεν είναι εύκολη. Ή μάλλον είναι εύκολη («εγώ δε σκοτώνω» ή «εγώ πάντα υπερασπίζομαι το κοινό συμφέρον») όσο η συζήτηση μένει σε θεωρητικό επίπεδο, στις βιβλιοθήκες. Λίγα λόγια για εισαγωγή, μια παράγραφος για τον Καντ, άλλη μία για το Μιλλ, μια συνθετική επισκόπηση με καμιά ψαγμένη παραπομπή από τον Πλάτωνα ή το Xιουμ και η μαμά σας θα μπορεί να κοκορεύεται (ισχύει το ρήμα για τις γυναίκες, άραγε;) στο κομμωτήριο ότι ο γιος της ή η κορούλα της «αρίστευσε στη φιλοσοφία».

Δε θα έπρεπε να μας εκπλήσσουν αυτά που έγιναν στο Guantanamo. Με εξαίρεση τον ελληνικό, όλοι οι στρατοί στην ιστορία της ανθρωπότητας έχουν κάνει πράγματα τα οποία δεν τους τιμούν. Μεγαλύτερη εντύπωση προκαλούν τα memoranda για τις τεχνικές ανάκρισης. Υποθέτω ότι η CIA θα λειτουργεί όπως όλες οι άλλες γραφειοκρατίες. Κάποιος υψηλόβαθμος θα ανέθεσε σε κάποιον νεότερο να γράψει ένα πρώτο draft, το οποίο μετά από αλλεπάλληλες διορθώσεις και διαβουλεύσεις θα κατέληξε στο τελικό κείμενο προς υπογραφή. Φανταστείτε η δουλειά σου να είναι να γράφεις εκθέσεις για τη σωστή γωνία πρόπτωσης του νερού στο waterboarding ή για τον ιδανικό αριθμό ωρών στέρησης ύπνου.

Θυμάμαι πριν από πολλά χρόνια, όταν άρχισαν να βγαίνουν στην επιφάνεια οι λεπτομέρειες για τα αμερικάνικα βασανιστήρια, ο Κολοσσός και οι (ανώριμοι) φίλοι του είχαν ενθουσιαστεί από τις σεξουαλικές τεχνικές. Οι περισσότεροι έγκλειστοι στο Guantanamo ήταν φανατικοί μουσουλμάνοι. Για αυτούς δεν υπήρχε τίποτε πιο ακάθαρτο από τις γυναίκες και τα υγρά τους. Διαβάζαμε λοιπόν για αμερικανίδες στρατιωτίνες που σκάγανε μύτη στην αίθουσα ανάκρισης ημίγυμνες, χόρευαν και τρίβονταν πάνω στους αιχμαλώτους. Μερικές φορές, αυτό ήταν το χειρότερο, πασσαλείβονταν με κόκκινο μελάνι, το οποίο οι έντρομοι κρατούμενοι περνούσαν για αίμα περιόδου.

Στα κείμενα που δόθηκαν στη δημοσιότητα από την κυβέρνηση Ομπάμα δεν υπάρχει καμία νύξη για κάτι τέτοιο. Το πιο πιθανό είναι ότι πρόκειται για αυτοσχεδιασμό της στιγμής, ο οποίος προέκυψε όταν αντελήφθησαν οι θηλυκοί πράκτορες την αποστροφή που προκαλούσαν. Όπως και να ξεκίνησε η πρακτική πάντως, από τη στιγμή που έγινε ευρέως γνωστή φαντάζομαι ότι θα απασχόλησε τις αντίστοιχες υπηρεσίες στις ΗΠΑ. Σε κάποια σκονισμένη αποθήκη στη Βιρτζίνια, δίπλα στην Κιβωτό της Διαθήκης του Ιντιάνα Τζόουνς και στο φάκελο για τη δολοφονία Κέννεντυ υπάρχει ένα επίσημο έγγραφο «Για την ενδεδειγμένη χρήση εσωρούχων τύπου στρινγκ και μπικίνι στην ανάκριση μωαμεθανών αιχμαλώτων».

Άτιμη Κενωνία

Υπάρχουν δύο λόγοι για τους οποίους γίνεται κανείς σοσιαλιστής:

Ο πρώτος είναι ένα αυξημένο αίσθημα κοινωνικής δικαιοσύνης και πονοψυχίας. Δεν μπορεί να υπάρχουν παιδιά που δεν έχουν να φάνε ενώ χοντρομπαλάδες γέροι ζουν μες στη χλιδή. Ο δεύτερος λόγος είναι ο φθόνος για τα αγαθά του άλλου. Παλιομπαγάσα μπουρζουά γιατί να κυκλοφορείς εσύ με σκάφος, κάμπριο Μερσεντές και δίμετρη γκόμενα και εμείς να τη βγάζουμε με την Βέσπα και το Λιτσάκι, που είναι 1.55 και τίγκα στην κυτταρίτιδα; Θα σου τα πάρουμε όλα για να δεις τη γλύκα.

Ίσως να πρόκειται απλά για τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Δεν είναι εύκολο να χαράξει με ακρίβεια κανείς πού σταματάει η καλοσύνη και η αγαθοεργία και πού αρχίζει η ζήλεια.

Η χθεσινή απόφαση της αγγλικής κυβέρνησης να φορολογήσει με 50% (από το ισχύον 40%) τα είσοδήματα πάνω από τις 150 χιλιάδες λίρες είναι μια κλασική σοσιαλιστική αντίδραση στην οικονομική κρίση και επομένως υπόκειται στην ίδια διττή αιτιολογία.

Και ο καπιταλισμός, mutatis mutandis, παρουσιάζει μια αντίστοιχη αμφισημία: Στα καλά του εκφράζει την πίστη στις ικανότητες του ατόμου να πετύχει τους στόχους του, ελεύθερο από κάθε κρατική παρέμβαση και γραφειοκρατία. Στις χειρότερες του στιγμές εμφανίζει μια αναισθησία για τα προβλήματα των άλλων που θυμίζει τη Μαρία Αντουανέτα και το παντεσπάνι.

Διαβάζοντας κανείς το σημερινό Τύπο, βγάζει το συμπέρασμα ότι η απόφαση για επιπλέον φορολογία σηματοδοτεί την επανεκκίνηση της πάλης των τάξεων. Το θέμα είναι ότι στα παλιά καλά χρόνια υπήρχαν εργάτες και ανθρακωρύχοι από τη μία και τραπεζίτες και εργοστασιάρχες από την άλλη – τα μπλε και τα άσπρα κολάρα που έλεγαν οι Άγγλοι. Τα στρατόπεδα ήταν ξεκάθαρα. Σήμερα η έννοια της τάξης είναι ένα πιο σύνθετο φαινόμενο. (Το αγαπημένο μου παράδειγμα είναι ο υδραυλικός που καθαρίζει ένα χιλιαρικάκι μαύρα την ημέρα. Αυτός πού ακριβώς ανήκει;) Στην Ελλάδα της παραοικονομίας και της φοροδιαφυγής μισθός 150 χιλιάδες λίρες, γύρω στα 160 χιλιάδες ευρώ, το χρόνο ακούγεται αστρονομικός. Δε νομίζω, όμως, ότι πολλοί από αυτούς που βγάζουν τόσα χρήματα στην Αγγλία, μεσαία στελέχη σε τράπεζες, δικηγορικά γραφεία και εταιρείες συμβούλων επιχειρήσεων, ας πούμε, θεωρούν τους εαυτούς τους υψηλά αμειβόμενους μεγαλοκαρχαρίες. Αν είναι τυχεροί μια ψηλότερη βερσιόν της Λίτσας θα χτυπήσουν.

Οι βρετανοί πολιτικοί αναλυτές γράφουν, επίσης, ότι πρόκειται για μία δοκιμασία για τον ηγέτη των Συντηρητικών, David Cameron: Καλείται να αποδείξει αν το κόμμα του συντάσσεται με την ανάγκη για οικονομική ανάκαμψη ή αν εξυπηρετεί τα συμφέροντα της πλουτοκρατίας. Η όλη ιστορία θυμίζει το ανέκδοτο, όπου μια ομάδα από στρατιώτες σταματάνε ένα φουκαρά στη ζούγκλα του Βιετνάμ. «Με μας είσαι, ρε, ή με τους άλλους;» τον ρωτάνε. «Με μας, με μας» τραυλίζει αυτός. Τον γαζώνουν στις σφαίρες: «Εμείς είμαστε οι άλλοι».

Πέντε σκέψεις για το Πάσχα

1. Προσέξτε τις απεικονίσεις του έκλυτου βίου των ειδωλολατρών, ή όσων δεν δέχτηκαν το Λόγο του Θεού, στις βιβλικές ταινίες που προβάλλονται στην τηλεόραση αυτές τις ημέρες. Από τις λεσβιακές παρτούζες στα Γόμορρα μέχρι το χορό-στριπτήζ της Σαλώμης στον Ηρώδη φαίνεται ότι αυτός ήταν ένας εύκολος (ο μόνος;) τρόπος για να πραγματευτεί το Χόλυγουντ ρισκέ θέματα με κάποια σχετική ασυλία.

2. Η όλη διαδικασία με το Άγιο Φως είναι τεράστια εφεύρεση. Δε μιλάω για το à la carte θαύμα της αυθόρμητης ανάφλεξης την ίδια ώρα και ημέρα κάθε χρόνο. Έχουμε και τις μεγάλες στιγμές με τους ιερείς των διαφόρων εκκλησιών που πλακώνονται για το ποιος θα πρωτοανάψει τη λαμπάδα του – μην ξεχνάμε τη μορφάρα καλόγερο που χρησιμοποίησε σπρέυ-πυροσβεστήρα πριν από μερικά χρόνια για να σβήσει τα κεριά των άλλων. Και ύστερα η μεταφορά του και η άφιξή του στην Αθήνα «με τιμές αρχηγού κράτους». Όταν, με το καλό, φτάσει στην ενορία σας, το «Μου/με ανάβετε;» εξακολουθεί να είναι η νούμερα ένα ατάκα καμακιού στα ελληνικά.

3. Ξεκινάει Δελτίο Ειδήσεων: «Με κατάνυξη ο απανταχού Ελληνισμός γιόρταζει σήμερα την Ανάσταση του Κυρίου.» Πάω στοίχημα ότι ακόμα και στο Ράδιο Τεχεράνη θα κρατούν περισσότερο τα προσχήματα. Αφού, ρε μεγάλε, ούτε Ταλιμπάν είσαι ούτε στο 836 μΧ ζεις. Και αφού η δεύτερη είδησή σου είναι ουσιαστικά η πρώτη («Διπλές εκλογές σκέφτονται στο Μαξίμου» ή «Η Νάταλι Θάνου θα κάνει Πάσχα στην Αργεντινή»). Τις εικόνες από την Τήνο και το Σουμελά τι της θέλεις;

4. Υπάρχουν πολύ τρόποι για να τα τινάξει κανείς. Ένας είναι να ξεροσταλιάζει με ψωμί και ελιές για 50 μέρες και μετά να πλακωθεί στις μαγειρίτσες και τα κοκορέτσια. Ένας άλλος είναι να πιει τρία κιλά κρασί και να βγει με το αυτοκίνητο στην Εθνική. Ή να την ακούσει πυροτεχνουργός και να αρχίσει να αμολάει κινέζικες στρακαστρούκες (λέξη που θυμήθηκα!) από την ταράτσα του. Το αφήνω στα αντανακλαστικά του καθενός να κρίνει κατά πόσο το κράτος έχει δικαίωμα/υποχρέωση να επεμβαίνει για να σταματήσει οποιαδήποτε από τις παραπάνω μορφές αυτοκτονίας.

5. Είναι γνωστό πως είμαστε ο πιο τυχερός λαός του κόσμου. Μετά τον Πλάτωνα (άντε και τον Αριστοτέλη) οι φιλόσοφοι, παγκοσμίως, το έκλεισαν το μαγαζί. Στο MIT και το CalTech ψάχνουν ακόμα να βρουν πώς έχτιζε τα αγάλματά του ο Φειδίας και πώς σχεδίαζαν τις κολώνες τους ο Ικτίνος με τον Καλλικράτη. Κανείς δεν τραγούδησε τα Πάθη του Χριστού όπως οι βυζαντινοί υμνογράφοι. Το Πάσχα του 2010 πέφτει στις 4 Απριλίου. Έχουμε όλοι κάτι περισσότερο από 11 μήνες για να δούμε, να ακούσουμε ή να διαβάσουμε κάτι από τα παρακάτω. Έτσι για να έχουμε μια ιδέα τι σταθειές έγραφαν και οι υπόλοιποι που δεν είχαν την τύχη να γεννηθούν ωραίοι ως Έλληνες.

- Johan Sebastian Bach, “Johannes Passion”
- Mikhail Bulgakov, “The Master and Margarita”
- Pier Paolo Pasolini, “Il Vangelo secondo Matteo”
- Norman Mailer, “The Gospel According to the Son”

Σταθιά: Ορισμός και Λίγα Σχόλια

Το ποστ αυτό πρωτοεμφανίστηκε στο μπλογκ Καφτερός την 3/1/2009

Χαϊδοκώλης, καληνυχτάκιας, τον έστειλε για τσάι, χημείο, εσύ και ο γρύλλος σου, κωλοβαράω (ως μεταβατικό ρήμα: κωλοβαράω να πάω στη δουλειά). Οι Λαιστρυγόνες, όπως όλες οι παρέες, χρησιμοποιούν μια σειρά από εκφράσεις και λέξεις, οι οποίες, αν δεν είναι αποκλειστικό κτήμα μιας συγκεκριμένης ιδιολέκτου, σίγουρα δεν απαντούν στο λεξικό. Ποιες από αυτές ανήκουν σε ένα ευρύτερο λεξιλόγιο χρηστών - παθητικό ή ενεργητικό - δεν το ξέρω. Πάντως μέσα σε αυτό στο συρφετό των ψιλο-σόκινγκ, ψιλο-εξυπναδίστικων νεoλογισμών ξεχωρίζει ένας όρος, ο οποίος αναμφισβήτητα ξεκίνησε στον ευρύτερο φιλικό κύκλο των Λαιστρυγόνων. Από όσο γνωρίζω, δεν έχει επεκταθεί παραέξω. Πρόκειται για τον όρο σταθιά και (επομένως) για τον στάθη, αυτόν που λέει σταθιές.

Μετά από σκέψη ετών έχω καταλήξει ότι η ουσία της σταθιάς (χωρίς να εξαντλεί την έννοια, όπως θα δούμε) είναι η έκφραση βεβαιότητας για ζητήματα τα οποία, είτε δεν επιδέχονται ακριβείς προσδιορισμούς, είτε απαιτούν ενδελεχή πειραματική έρευνα, στην οποία ο εν λόγω στάθης δεν έχει προβεί. Αν η βεβαιότητα του στάθη συνοδεύεται και από κάποια προσπάθεια ποσοτικής ανάλυσης τόσο το καλύτερο˙ τόσο δυνατότερη, μεγαλύτερη η σταθιά του.

Οι πιο προφανείς σταθιές, και ο ευκολότερος τρόπος για μια πρώτη προσέγγιση του όρου, κινούνται γύρω από τα ποσοστά και τους αριθμούς. «Το 60% των γυναικών φιλιούνται στο πρώτο ραντεβού.» «Πάνω από τις μισές φορές βρέχει τη Μεγάλη Παρασκευή.» «Το σπίτι απέχει 300 μέτρα από τη θάλασσα» (Πιστέψτε με, ήμουν ρίπτης στα νειάτα μου. Ο υπολογισμός αποστάσεων με το μάτι είναι πολύ δύσκολη υπόθεση). Προφανώς είναι ανέλπιστο δώρο για κάθε φίλο της σταθιάς αν ο στάθης-χρήστης της στατιστικής δεν περιοριστεί σε στρογγυλό νούμερο, αλλά δώσει ακριβέστερη προσέγγιση. «Το 63% των Αγγλίδων τουριστριών έρχονται στην Ελλάδα για σεξ και αλκοόλ.» Προσοχή: η υπερβολική ακρίβεια (πχ. «Το 62.75% των Αγγλίδων...», «275 μέτρα») είναι πολύ καλή για να είναι αληθινή. Το πιθανότερο είναι ο συνομιλητής σας να είναι υποψιασμένος. Αλλιώς, συγχαρητήρια: βρήκατε το ιερό δισκοπότηρο της υπερσταθάρας.

Το επόμενο λογικό βήμα στη σταθιά είναι η δικαιολόγηση αυτού του ποσοστού/αριθμού ή, τέλος πάντων, της θέσης που εκφράστηκε με τόσο μεγάλη βεβαιότητα. Εδώ η σταθιά φλερτάρει στενά με τη θεωρία της συνωμοσίας. «Ο λόγος που βρέχει τόσο συχνά τη Μεγάλη Παρασκευή οφείλεται στον τρόπο υπολογισμού του Πάσχα και στην κίνηση της σελήνης. Κάτι ήξεραν οι Πατέρες της Εκκλησίας/Βυζαντινοί Καλόγεροι» «Οι Αμερικάνοι ήθελαν η Παπαρίζου να πάρει τη Γιουροβίζιον γιατί....» (συμπληρώνει ο καθένας την αγαπημένη του αιτιολόγηση). Θα λέγαμε πως η θεωρία συνωμοσίας είναι μια υποκατηγορία της σταθιάς. Ιδιαίτερα όταν η πιθανή πλεκτάνη ξεσκεπάζεται με ρητορικές ερωτήσεις που αρχίζουν με το «Είναι τυχαίο...» ή «Δεν σου κάνει εντύπωση...»

Για να ανακεφαλαιώσουμε, μέχρι τώρα δώσαμε την ποσοτική ανάλυση και τη συνωμοσιολογία ως συστατικά της σταθιάς. Αυτές θα λέγαμε ότι είναι και οι πιο απλές περιπτώσεις. Υπάρχει, όμως, και μια τρίτη κατηγορία, όπου η σταθιά συναντά την επιστήμη. Ας πάρουμε την εξής πρόταση: «Ποτέ μη βάζετε πάγο στο μαλτ ουίσκι. Καταστρέφει τη γεύση. Χρειάζονται μόνο μερικές σταγόνες νερό, κατά προτίμηση αποσταγμένο, για να διαλυθούν τα χημικά και να αναδυθούν τα αρώματα του ποτού.» Η φράση σίγουρα μυρίζει σταθιά. Όμως διίστανται οι απόψεις για τα ακριβή κριτήρια εφαρμογής του όρου.

Μια πρώτη σημαντική ερώτηση που καλούμαστε να απαντήσουμε είναι αν η ταυτότητα του ομιλητή επηρεάζει την κρίση μας για το βαθμό της σταθιάς του. Πρέπει να αποφασίσουμε αν έχει σημασία αν η παραπάνω άποψη για τα μαλτ διατυπώνεται από το νεόπλουτο μεγαλοχασάπη γείτονά μας, από έναν διδάκτορα της νευροφυσιολογίας ή τον τεχνικό διευθυντή της Glemorangie. Υπάρχουν επιστημονικές ή επαγγελματικές ιδιότητες που επιτρέπουν σε κάποιον να διατυπώνει απόψεις χωρίς να κινδυνεύει να χαρακτηριστεί στάθης; Και ποιος καθορίζει αυτή τη την ασυλία; Αν μάθουμε ότι ο χασάπης γείτονας πίνει ένα μπουκάλι ουίσκι κάθε βράδυ, θα αλλάξει, άραγε, η άποψη μας για το δικαίωμα του να τοποθετείται πάνω στη σωστή μέθοδο παρασκευής του τέλειου μαλτ;

Υπάρχει, όμως, και μια σκληροπυρηνική σχολή που λέει πως η σταθιά είναι σταθιά άσχετα από το ποιος τη διατυπώνει. Αυτό που μας ενδιαφέρει εδώ είναι ένα συγκεκριμένος χαρακτήρας, μια χροιά που παραπέμπει σε σταθολογία, ανεξάρτητα από το κύρος του ομιλητή και, συχνά, ανεξάρτητα από την υποτιθέμενη επιστημονική-επιστημολογική υπόσταση της διατυπωθείσας πρότασης. Αν η στάση αυτή μας φαίνεται υπερβολικά αυστηρή στην πραγματικότητα αντανακλά μια εμπειριστική ιεράρχηση των επιστημών, η οποία έχει γίνει κοινός τόπος στο δυτικό κόσμο. Ο φυσικός που υπολογίζει την ταχύτητα ενός βλήματος ή την τροχιά ενός κομήτη χαίρει, καλώς ή κακώς, ενός ευρύτερου σεβασμού και μιας αποδοχής την οποία μόνο να προσεγγίσουν μπορούν ο γιατρός που προβλέπει ότι οι περισσότεροι καπνιστές θα πεθάνουν πρόωρα, ο οικονομολόγος που περιμένει ότι ο αυξημένος ανταγωνισμός θα φέρει μείωση των τιμών ή ο αστρολόγος που προειδοποιεί πως το 2009 θα είναι δύσκολο για τα ψαράκια και τους τοξότες. Επομένως, ο όρος σταθιά απλώς αποτυπώνει τις ήδη προϋπάρχουσες κοινωνικές προκαταλήψεις για το τι αποτελεί σοβαρό αντικείμενο επιστημονικής μελέτης και το τι είναι απλά πεδίο ανεξέλεγκτων εικασιών, αυθαίρετων θεωρίων ή, πιο κομψά και απλά, σταθιών.

Πλησιάζουμε στη διπλή εκείνη υπόσταση της σταθιάς που την καθιστά τόσο ενδιαφέρουσα. Από τη μία το στάθης είναι, λίγο πολύ, συνώνυμο του βλάκα, του φαφλατά, του ξερόλα. Δεν είναι και ό,τι καλύτερο να σε πουν. Από την άλλη η σταθιά είναι το τίμημα που πρέπει να πληρώσουμε για να επεκτείνουμε τη συζήτηση πέρα από τα απλά καθημερινά ζητήματα, τις στεγνές αναφορές σε συγκεκριμένα πρόσωπα, μέρη, γεγονότα. Κάθε προσπάθεια διεύρυνσης του ορίζοντα, κάθε πέρασμα από το ειδικό στο γενικό, κρύβει μέσα του το σπέρμα της σταθιάς. Είτε μαθαίνει κανείς να ζει με το ρίσκο του να τον πουν στάθη, είτε περιορίζεται στα απολύτως απαραίτητα: «Ξύπνησα, πήγα εκεί, είδα εκείνον, έφαγα, έφυγα, κοιμήθηκα.» Χωρίς δόση υπερβολής, θα λέγαμε πως η σταθιά είναι γενεσιουργός δύναμη, απαραίτητο στοιχείο για την πνευματική πρόοδο. Και η χλεύη που τη συνοδεύει είναι η χλεύη που, από την αρχαιότητα, συνοδεύει την κάθε προσπάθεια να πει κανείς κάτι καινούριο και διαφορετικό και η οποία παίρνει σβάρνα, συλλήβδην, τους πάντες, από το Σωκράτη και το Γαλιλαίο, μέχρι αυτούς που βλέπουν UFO στις ερήμους του New Mexico. (Σημ: Αν η αντίδρασή σας στην παραπάνω παράγραφο είναι οτιδήποτε άλλο από το «Τι γράφει ο στάθης!», τότε πρέπει ή να ξαναδιαβάσετε την παράγραφο ή να ρίξετε άλλη μια ματιά στους ορισμούς και τα παραδείγματα της σταθιάς).

Η δυσκολία ορισμού της σταθιάς δεν είναι απαραίτητα εμπόδιο στην ευρύτερη καθιέρωσή της (εδώ μπήκε στα λεξικά το καφκικό). Το σημαντικό τεστ για το αν μπορεί να σταθεί και να διαδοθεί είναι το κατά πόσο περιγράφει μια κατηγορία η οποία είναι, όντως, αναγνωρίσιμη και δεν καλύπτεται από οποιονδήποτε ήδη ισχύοντα όρο. Πάντως, από εδώ και στο εξής, θεωρούμε πως την έχουμε εξηγήσει και επιτρέπεται απηνώς η χρήση της στο μπλογκ. Όπως θα έλεγε και ο Wittgenstein, αν διάβαζε Λαιστρυγόνες: «Για όσα δεν μπορεί κανείς να μιλά, για αυτά πρέπει κανείς να λέει σταθιές.»


ΥΓ1: Δεν παίρνω θέση για το αν η σωστή ορθογραφία είναι σταθειά ή σταθιά. Παρακαλούνται οι στάθηδες-φιλόλογοι φίλοι του μπλογκ να διατυπώσουν την άποψη τους.
ΥΓ2: Ο όρος, προφανώς, προέρχεται από έναν υπαρκτό πρόσωπο, ονόματι (σωστά μαντέψατε) Στάθης. Είναι ενδιαφέρον φιλοσοφικό ερώτημα αν ο αρχικός αυτός Στάθης είναι, κατά κάποιον τρόπο, το πλατωνικό αρχέτυπο του στάθη. Το πρότυπο μέτρο στο Διεθνές Γραφείο Βαρών και Μετρήσεων στις Σέβρες, στο Παρίσι, έχει απαραίτητα μήκος ενός μέτρου;